ellie smolenaars / SOCIAL RESEARCH & JOURNALISM


De Sociale Kwestie in de 21ste eeuw

en de ontdekking van soul in de sociologie

Hieronder enkele delen uit mijn lezing gehouden d.d. 29.06.2016 te Vogelenzang, Centrum voor Sociale Leer, ter gelegenheid van het verschijnen van het boek van Erik Sengers ‘Roomsche socioloog of sociale bisschop. Joannes Aengenent als ideoloog en bestuurder van de katholieke sociale beweging 1873–1935.’ Ik was erg onder de indruk van de diversiteit in het publiek. Van leden van de vrouwenbeweging De Graal, leden van de The Catholic Worker Movement tot kardinaal Simonis, Nuntius Aldo Cavalli en mgr Hendriks. Dat het Centrum voor Sociale Leer deze rijkdom mag vieren en genieten! De lezingen verschijnen in een publicatie rond de herdenking en actualiteit van 125 jaar Rerum Novarum. CentrumSocialeLeerVogelenzang

Anno 2016 tekent zich een nieuwe sociale kwestie af: vele wereldburgers zoeken naar levensverbetering. Bij het begrijpen van deze zoektocht kunnen we ons voordeel doen met het geestelijk erfgoed van sociale denkers uit begin twintigste eeuw, zoals Jan Aengenent en Clara Wichmann. Zij hielden zich bezig met de Sociale Questie van toen. Hun kracht voor de sociale kwestie van nu ligt in de toevoeging van meer ziel en helpt ons om te ontsnappen aan een smal mensbeeld.

Sociale verzekeringen groeien op wereldschaal

(…) Het zijn spannende tijden en ik zie grote urgentie in de boodschap die veel mede-wereldburgers ons meegeven door hun migratie-mobiliteit, hun wanderschaft, met het doel hun levensomstandigheden te verbeteren. Tegelijkertijd groeien op wereldschaal de oplossingen, groeien verzorgingsstaten en sociale verzekeringen (Grünewald, Seelkopf  2016). Deze wil om levensomstandigheden te verbeteren is vergelijkbaar met die tijd van Rerum Novarum, 125 jaar geleden, met de trek naar de stad en de slechte woon- en werkomstandigheden van arbeiders van meer dan een eeuw geleden, dat wat we toen de Sociale Questie noemden. Met de uitvinding ook van sociale voorzieningen en het streven naar sociale verzekering. Het is zinvol vergeten denkers uit die tijd dit millennium binnen te trekken, ons voordeel te doen met het geestelijk erfgoed van bisschop Jan Aengenent (1873–1935) en Clara Wichmann (1889-1922). Want zij waren zo enthousiast over sociale vooruitgang, zo geëngageerd als het ging om minder bedeelden, en bij hen lijken leven en werken samen te vallen. Met een omweg kom ik tot slot bij de sociologie uit. De omweg is een bewuste keuze, omdat, mede geïnspireerd op het christelijk-sociaal-anarchisme van Wichmann, de samenlevende individuen voorop moeten staan, de mensen, en niet het instituut wetenschap, een wetenschappelijke discipline, de kerk, of instituties in het algemeen. (..)WichmannAengenent

Woodbrookers en Wichmann

Op 16 september 1919 hield Clara Wichmann een lezing te Barchem, voor de Vereniging Woodbrookers in Holland. De Woodbrookers is een vereniging die in open sfeer gesprekken/debatten tussen verschillende gelovigen organiseert. De lezing is getiteld ‘Gemeenschap en Enkeling’.
‘Enkeling’ is een erg mooi woord. Voor individu. Enkeling is, meer dan individu, het woord dat past bij een Giacometti-achtig beeld van de smalle mens. Individu is een ander Continue reading



Sociologe Orna Donath over #Regrettingmotherhood

Moeders die zeggen: ‘ik wil geen moeder zijn’. Sociologe Orna Donath onderzoekt het taboe-thema #regrettingmotherhood en breekt met de pronatale samenleving.

Als leesbijsluiter: #regrettingmotherhood en #regretting fatherhood is het fenomeen dat ouders spijt hebben van hun ouderschap. Dit nieuwe sociale fenomeen is fascinerend en nog wel echt een taboe. Ook voor mijzelf is het een taboe en dat merk ik (1) omdat ik graag wil zeggen dat ik absoluut geen, nulkommanix spijt van het moederschap heb, en (2) omdat ik het hier plaats in de mediale komkommertijd in de hoop dat het niet opvalt, en aan het begin van de schoolzomervakanties; aan het einde neig je als ouder van jongere kinderen sowieso tot ouder-tristesse, een gevoel van vermoeid ouderschap, en ben je blij dat er scholen bestaan. Ik wil niet onnodig aan deze tristesse bijdragen, nu is ieder hopelijk nog fris. Zelf kan ik de nodige distantie opbrengen, ben als wetenschapsjournalist en sociaal-wetenschapper beroepsmatig fan en volger van nieuwe cultuurfenomenen. Het belang van #regrettingmotherhood is groot, lees mijn interpretatie verderop in dit artikel: ‘De spannende samenlevingsdiagnose die hieraan kleeft, is dat hier grote vragen rond maakbaarheid en perfectie op het spel staan.’

Het artikel is gepubliceerd in: Sociologie Magazine nr. 2/2016: pags. 18-20. Het beeld is van Tami Aven, met dank aan uitgever Knaus Verlag. En met hartelijke dank aan de waardevolle opmerkingen van redacteuren van Sociologie Magazine, artikelwonderdokters die je artikel (nog;) beter maken.Orna Donath

“Berouw is het taboe” Sociologe Orna Donath over haar boek #Regrettingmotherhood

Moeders die zeggen: ‘ik wil geen moeder zijn’. Orna Donath onderzoekt het taboe-thema #regrettingmotherhood en breekt met de pronatale samenleving.

Op de Leipziger Buchmesse presenteert de Israëlische sociologe Orna Donath haar vers uitgekomen boek #regrettingmotherhood -Wenn Mütter bereuen aan het lezerspubliek. Het boek verschijnt maart 2016 eerst in het Duits, omdat Donath’s artikel in Signs: Journal of Women in Culture and Society van april 2015 in dit taalgebied tot veel debat leidt. Een debat vol ongeloof over dat dit fenomeen überhaupt kan bestaan: moeders die spijt hebben van moederschap. En met anti-stemmen in de sociale media die dergelijke moeders hysterie, labiliteit en immoraliteit verwijten en doen denken aan mediale heksenverbranding.
Nogal wat toeschouwers staan te wachten tot het interview met de auteur begint; het zijn vrouwen van alle leeftijden en jongere mannen. Totdat Donath plaatsneemt, een tengere, jonge vrouw in een okergeel gebreid truitje, rode lippenstift. “We zijn hier niet alleen onder moeders, maar ook onder vaders”, begint de moderator het gesprek, “want ik ben zelf vader.” Met deze woorden breekt hij losjes het ijs rond het taboe, want het is als ouder of als kind niet eenvoudig die woorden in de mond te nemen: Regretting motherhood.

Vermenigvuldigt U

Orna Donath (1976) doet nu acht jaar onderzoek naar het thema aan de Ben-Gurion University. Ze licht eerst rustig het thema toe: “Eens een moeder, altijd een moeder”, vertelt ze in het Engels, “Je bent dan nooit geen moeder meer. Continue reading



Met Andrzej Stasiuk op zoek naar Europa en een niet-consumentistisch wij

Dit stuk is geschreven vanuit het gevoel van urgentie dat je hebt na het lezen van een mooi en belangrijk boek, denkend aan de toekomst en bezorgd over de huidige internationale politieke ontwikkelingen.

De Poolse schrijver Andrzej Stasiuk bekritiseert het consumentisme. En pleit voor Intermarium als separate ‘EU-Oost’. Neem als bril zijn boek Wschod (Der Osten) en je kunt Polen en Oost-Europa beter zien en begrijpen. ‘We zullen slechts nog denken aan wat we willen kopen. Zonder geheugen, elke dag opnieuw beginnen.’

Stasiuk is een van die schrijvers die literatuur met sociologische verbeelding mixen. Die je verbanden en patronen laat zien en systemen ontmaskert die je nog niet zo scherp zag. En je daardoor ook doet beseffen dat wat er nu gebeurt veel dieper zit dan gedacht. Het afbrokkelend gevaar voor de EU zit misschien wel minder in het zuiden met een dreigende Grexit, of in het westen met de eigenwijze Brexit, maar in het oosten dat de EU de rug weer dreigt toe te keren. Hoogst relevant in tijden waarin het woord ‘Donaumonarchie’ weer opduikt in relatie tot turbulente ontwikkelingen in Oostenrijk en Centraal-Europa.Stasiuk Der Osten

Poëzie der Bevolkingskrimp

In zijn boek Wschod, in het Duits* Der Osten, gaat de Poolse schrijver Andrzej Stasiuk (1960) op zoek naar de ideologische omgeving waarin hij is opgegroeid. Hij reist vanuit Polen naar het oosten en schrijft een ‘Poetik der Entvölkerung’, een poëzie der bevolkingskrimp.  In precieze beschrijvingen van afgelegen gebieden geeft hij daarmee tegengas aan het soms holle mega-city-optimisme waar we mee omringd zijn. Immers, de meeste berichten over afgelegen gebieden zijn geschreven door schrijvers met een urbaan perspectief. Een van-buitenaf-perspectief dat de mooie natuur laat zien, of het noeste, achtergeblevene, aan de mensen. Met dit achterblijverschap sympathiseert Stasiuk, want hij is in staat zichzelf zo te beschrijven: ‘ich war ein loser und liebte die Endzeit‘.
In Oost-Europa werken de  middelpuntvliedende krachten anders. Voor Stasiuk en zijn vrienden in hun jonge jaren was Tsjechië het hippe voorbeeld. Over de USA is hij ook na een bezoek niet enthousiast en af en toe valt bewonderend en afstandelijk ‘Frankrijk’, als centrum van het westen. Maar het echte epicentrum lag elders: ‘Pas na jaren begreep ik dat in deze verlaten dalen, in Radocyna, in Lipna, in Regietow, een tektonische toestand knipoogde, waarvan het epicentrum heel ergens anders lag.’*

Sovjet-Unie en keuken-intellectuelen

Op zoek naar dit epicentrum reist hij door de voormalige Sovjet-Unie en er voorbij, naar China, naar het communisme. Ook om te zien of zijn leven deel uitmaakt van een groter verhaal. De grote politieke gebeurtenissen houden de Oost-Europeanen gevangen in de tijd, in de twintigste eeuw, meer dan de West-Europeanen. Van de opening van de Europese grenzen na 1989, terug tot de Tweede Wereldoorlog, naar voor 1933, naar 1917 en de Russische Revolutie, naar 1914 met het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog: gebeurtenissen die het leven van elke Oost-Europeaan beïnvloedden.

‘Uit de omarming der geografie, kan men zich niet bevrijden, je geboorteplaats kan men niet veranderen’, Continue reading



Sociologie Magazine over Hybriden

Het is onmogelijk te ontsnappen aan labels. Maar de wereld is niet zwart-wit, dus blijf onderzoeken, twijfelen, nadenken en lezen. Deze Sociologie Magazine gaat over Hybriden. Met veel dank aan alle medewerkers van dit nummer en de onmisbare redactie. Heb even een knipsel uitgescheurd zodat je ook kunt zien wie nu eigenlijk de redactie is, soms zijn ze echt te bescheiden, en daarom vind je het ook helemaal onderaan deze blogpost verstopt. En hier ook graag nog even een speciaal woord van dank aan fotograaf Marijn Kuijper die zijn mooie foto uit de serie Someday you’ll disappear  (2016) beschikbaar stelde, een serie om rustig te bekijken en na te denken over categorieen en wanneer je bij wie hoort.

Hieronder mijn redactioneel, verschenen onder de titel ‘Pionierende mengvormen’, in: Sociologie Magazine 2016 Nr. 2.

Elke hipster weet dat het onmogelijk is je te ontworstelen aan categorisering. Denk je net uniek en anders te zijn, en zeker geen mainstream, behoor je weer tot de categorie der hipsters. Verbinden en onderscheiden zijn nu eenmaal onlosmakelijk aan elkaar verbonden. Het zijn verenigbare basisfuncties, zoals Georg Simmel ze in zijn essay over mode benoemt. Of, zoals mode-dandy Karl Lagerfeld dit immanente menselijke labelingsgedrag beschrijft: ook als mode uit de mode is, is precies dat weer de mode.

InhoudHybriden

Onontkoombare categorisering  komt helaas ook voor in situaties waarin er toch legio bewijs is dat mensen elkaar te rigoureus over één kam scheren. Zoals bij de categorie ‘de ouderen’. Een ‘undifferentiated lump of humanity’, zo bekritiseert  socioloog George Maddox de constructie van deze categorie en duidt daarmee de zinloosheid van het begrip ‘categorie’; eigenlijk is het niet, of niet meer, nuttig om mensen met behulp van leeftijdscriteria in een en dezelfde categorie te proppen en dan uitspraken te doen over ‘de ouderen’.

Spannend aan deze tijd is dat er beweging in gevestigde categoriseringen lijkt te komen, dat tonen de hybriden in dit nummer aan. Met enige vertraging zal dit ook forse effecten op de metende sociale wetenschappen hebben. Onderzoekscategorieën als etniciteit of afkomst zullen zich verder ontwikkelen. En zelfs een ogenschijnlijk heldere binariteit als ‘sekse’ voelt de verandering.

De hybriden zijn daarbij de pionierende mengvormen. De cyborg is Continue reading



Eat Drink Sociology: course and wiki

In the introductory course in Sociology we wrote a Wiki. It was a short and enjoyable explosion of sociological thought-experiments. Students read the introductory textbook, selected a topic they were genuinely interested in, wrote a short article and posted it in the Wiki.

In about 50 days students produced 90 Wiki-articles. The Wiki functioned as a digital classroom in which we could write a comment to each other’s texts. In the end 17 students selected their one best article. The screenshot shows the titles of these articles i then presented in ebook format.EatDrinkSociology

Extract from the Introduction to Eat drink sociology. Royal Academy for the Arts / Year 2015/16 / Educational Publication: ‘In supermarkets in the UK they used to sell wheat cookies with the brand name ‘Digestives’. I now refuse the nostalgic temptation to google if they still exist. It must be one of the most horrible brand names ever invented. But eating digestives made me feel ‘non-hungry’ and relatively happy for an hour or two.

Now this is what we did in this introductory course in sociology: we ate some Marx and drank a bit of Durkheim and Hochschild, we mixed this with our own tastes, observations and interpretations. A small collection of articles is the relatively solid result in a liquid society.

Cultures, societies, groups, identities and everyday life

Basic ingredients we took from the book: Continue reading



Sociologie Magazine Scheidslijnen

Het nummer Scheidslijnen is uit! SociologieMagazineCoverScheidslijnen

Met veel dank aan alle auteurs en redactieleden toont Scheidslijnen die samenleving in haar wonderbaarlijke logica: studenten die sekswerk doen, moslimjongeren over Pegida, jongeren en groepsdruk, de Franse sociologie, het delen van onderzoeksdata, in Brussel mensen sans-papiers, en Nederlandse fietscultuur. En ook in dit nummer: arme miljonairs, een auto-etnografische landschapsschilder en slapenden in Mumbai.

In die fraaie full-colour opmaak die het tot Magazine maakt. Op sociologiemagazine.nl vind je twee PdFs om meteen mee te lezen. Het Essay is van Paul de Beer en de vaste rubriek Socioblogie van onze redacteur Roy Kemmers.

Abonnee kun je hier worden



Sociologie + film = levensloopdocumentaires

De school in Golzow ‘is gered door Syrische vluchtelingen’. Twee kinderen uit vluchtelingsgezinnen kwamen in de eerste klas van de basisschool en konden samen met de 14 Golzower kinderen toch nog een klas – het minimum aantal leerlingen is 15 – vormen. Het bericht kwam binnen, terwijl ik dit artikel schreef, gepubliceerd in het themanummer Tijd van Sociologie Magazine.

De titel van het artikel – Immigranten in de tijd – is volledig te danken aan de antropologe Margaret Mead, die schreef: ‘All of us who grew up before the war are immigrants in time, immigrants from an earlier world, living in an age essentially different from anything we knew before. The young are at home here. Their eyes have always seen satellites in the sky.’

Haal ‘before the war’ uit deze quote, of maak er desnoods ‘during or after the war’ van en je hebt een prachtige, universele en zingevende toekomstquote. En deze inleiding is veel te lang; het past bij filmers die een halve eeuw gewone mensen volgen.

Immigranten in de tijd / Levensloopdocumentaires als denkvoer

gepubliceerd in: Sociologie Magazine Nr. 4 december 2015: pp.18-20. Met veel dank aan de redactie en eindredacteur Jacob Moerman en vooral ook die vasthoudende filmers.

De levensloopdocumentaires Die Kinder von Golzow, de 7 Up-series en Born in the USSR definiëren de wereldgeschiedenis middels het vertonen van mensenlevens. En dat steeds opnieuw.

In verschillende reeksen volgen en portretteren documentaire-filmmakers de levenslopen van gewone mensen. En dat levert fascinerende inzichten op. De Kinder von Golzow is de oudste levensloopserie en de eerste in het genre reality-film en -televisie. Begonnen in 1961 in zwart-wit in de bioscoop, volgde de Duitse filmer Winfried Junge, later met zijn vrouw Barbara, kinderen uit een schoolklas in Golzow met de geboortejaren 1953, 1954 en 1955. Golzow is een gemeente in de deelstaat Brandenburg aan de oostgrens van de toenmalige DDR.

De bekendere Britse equivalent, de 7 Up-series Continue reading